Archive

Posts Tagged ‘Johan gotfried von herder’

Herder

January 20, 2017 Leave a comment

imageEen jaar of wat terug organiseerde studentencafe en -bioscoop Kriterion een Russische avond. Een avond in de sfeer van de tsaren, in het Frans converserende vorsten en hun verveelde, voortdurend in Duitse badplaatsen kurende ega’s. Het door Tolstoj zo treffend beschreven Rusland van 1805 tot 1820. De Oscarwinnende verfilming van Война и мир (Oorlog en vrede) door regisseur Sergej Bondartsjoek stond onverkort op het programma. De in het Russisch verschenen, in het Engels ondertitelde, film uit 1967 duurt 8 uur en 5 minuten. Er zouden verschillende pauzes worden ingelast waarin aan lange boerentafels Borsjtsj met Smetana, Huzarensalade, Kasja en Zakoeski gegeten en Medovoecha, Smirnoff en Stolichnaya gedronken kon worden. Een studiegenote en ik gingen erheen. Ondanks de pauzes was het een lange zit. Naarmate de avond vorderde vielen er, onder invloed van de wodka, of het trage verloop van de film steeds meer bezoekers in slaap. Na de laatste pauze, even voor middernacht, was de zaal nog maar voor een kwart gevuld. Ook mijn studiegenote was met stille trom vertrokken. Ik weet nog steeds niet of ik zelf in slaap gevallen ben. Maar enkele scènes staan me nog helder voor de geest. De slagvelden, de brand van Moskou, de vernietigende terugtocht van het Franse leger door het barre Russische landschap (bij een temperatuur van -30 en lager), en een conversatie tussen de twee hoofdpersonen, Pierre en Prins Andrej Nikolayevich Bolkonsky dat als volgt begint: “Geloof jij in een leven na dit leven?” en ergens middenin stelt Pierre, het geweten van Tolstoj: ” Ik weet dat er naast, buiten en boven mij, nog geesten leven en dat in die wereld de waarheid troon!” , “Ja, dat is de leer van Herder”, riposteert de prins. Ik ben meteen wakker. Herder. Een filosoof met zo’n magische naam moet de mensheid wel iets te vertellen hebben. Iets soortgelijks heb ik gedacht over Hegel, Schelling, Fichte en Schopenhauer.

Johan Gottfried von Herder. Auteur van “Ideen zur Philosophie der Geschichte der Menschheit.”. Ik heb het werk nooit gelezen. Ik voerde mijn eigen strijd. Maar af en toe komt de naam weer voorbij.

Jaren na het zien van de bioscoopfilm kocht ik een DVD-set van de twintigdelige BBC TV-serie uit 1972. In de hoofdrol Anthony Hopkins als Pierre Bezukhov. Een cadeautje aan mezelf. Daags na het doen van de aankoop zou ik aan bed zijn gekluisterd vanwege een sterilisatie.

Een uur na de ingreep stapte ik omzichtig in mijn bed nadat ik het eerste schijfje in de speler had geplaatst met het voornemen pas uit bed te stappen als de DVD met de eerste vijf afleveringen zou moeten worden vervangen voor de tweede, met de afleveringen nummer 6 tot en met 10. Ik moest even wennen aan de in het Engels gevoerde dialogen en monologen, de aankleding, de spelers, maar na een tijdje zat ik er helemaal in. Ik keek de serie niet in een keer af. Ik had alle tijd en ik had meer te doen dan tv kijken. Het leeswerk kreeg nu voorrang. Door een ontsteking en de daarmee gepaard gaande koorts was ik langer dan voorzien aan bed gekluisterd. Ik greep weer een DVD met 5 afleveringen uit het doosje en legde mijn pijnlijke lijf moeizaam neer op het matras. Drie kussens onder mijn schouders, nek en hoofd, een boterhamzakje gevuld met ijsklonten onder mijn helende balzak. Een methodisch acterende Hopkins, gestileerde dialogen, ingestudeerd drama. Ik verheugde me op de filosofische verhandeling. Herder. Maar deze kwam niet. Op het moment dat ik de geketende Pierre samen met de afdruipende Franse troepen door de bossen zag ronddolen wist ik het. Geen Herder hier. Want wie kent deze filosoof nu eigenlijk? In 1972 was de aan de filosoof gekoppelde dialoog over de sterfelijkheid blijkbaar niet interessant genoeg voor de Britse TV. En ja, een werk van twaalfhonderdnogwat pagina’s nodigt uit tot selecteren.

Maakt verder niet uit.  Ik moet maar eerst wat van de goede man gaan lezen. Misschien valt het tegen.

%d bloggers like this: